Co to faza REM? Wszystko, co warto wiedzieć o fazie snu

Faza REM to etap snu, w którym pojawiają się szybkie ruchy gałek ocznych i najbardziej wyraziste marzenia senne. U dorosłych zajmuje około 20–25% całego nocnego odpoczynku. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe informacje o jej przebiegu i znaczeniu.

Czym jest faza REM?

Nazwa REM pochodzi od angielskiego określenia rapid eye movement, czyli szybki ruch gałek ocznych. W polskich opracowaniach ten etap bywa określany także jako sen paradoksalny, ponieważ mózg jest wtedy bardzo aktywny, a ciało pozostaje mocno rozluźnione.

Sen REM pojawia się po fazie NREM i występuje okresowo, mniej więcej co 90 minut. Pojedynczy epizod trwa od 5 do 30 minut, a jego długość rośnie w kolejnych cyklach nocnych.

Co dzieje się w organizmie podczas fazy REM?

W trakcie tego etapu gałki oczne poruszają się szybko pod zamkniętymi powiekami. Oddech staje się nieregularny, wzrasta też częstość skurczów serca. Aktywność elektryczna mózgu przypomina zapis z okresu czuwania, co wyraźnie odróżnia fazę REM od głębokich stadiów NREM.

Charakterystycznym zjawiskiem jest atonia mięśniowa, czyli przejściowe, niemal całkowite zwiotczenie mięśni szkieletowych. Dzięki temu śpiący nie odgrywa ruchowo swoich snów i nie robi sobie krzywdy.

Naturalne unieruchomienie mięśni w fazie REM zabezpiecza organizm przed fizycznym odgrywaniem marzeń sennych.

W tym stadium szczególnie aktywne jest ciało migdałowate, które bierze udział w przetwarzaniu emocji. Jego wzmożona praca pomaga porządkować przeżycia i regulować napięcie psychiczne.

Jakie funkcje pełni faza REM?

Sen REM wspiera pamięć, uczenie się oraz równowagę emocjonalną. Chociaż większość badań potwierdza te zależności, wciąż brak jednej, w pełni udowodnionej teorii wyjaśniającej wszystkie jego zadania.

Konsolidacja pamięci i uczenie się

To w tym etapie nowe informacje są utrwalane i przenoszone do pamięci długotrwałej. Uczniowie oraz studenci, którzy śpią wystarczająco długo, łatwiej przywołują wiadomości zdobyte wcześniej.

Przetwarzanie emocji

Mózg analizuje wtedy emocje zgromadzone w ciągu dnia, co ułatwia radzenie sobie ze stresem. Dzięki temu po przebudzeniu można spojrzeć na trudne sytuacje z większym dystansem.

Marzenia senne

Najbardziej żywe, barwne i emocjonalne marzenia senne pojawiają się właśnie w fazie REM. Pełnią one pomocniczą rolę w integrowaniu doświadczeń i porządkowaniu wspomnień.

Rozwój mózgu

U noworodków sen REM zajmuje około 50% czasu snu. Wraz z dojrzewaniem układu nerwowego jego udział maleje, co podkreśla znaczenie tego etapu we wczesnym rozwoju.

Ile trwa faza REM i jak wygląda cykl snu?

Pełny cykl snu trwa zwykle 90–120 minut i składa się z trzech stadiów NREM oraz następującej po nich fazy REM. W ciągu nocy zdrowa osoba dorosła przechodzi od 4 do 6 takich cykli, a suma epizodów REM wynosi najczęściej 1,5–2 godziny.

W pierwszym cyklu faza REM bywa krótka, zwykle około 10–15 minut. W kolejnych cyklach wydłuża się i tuż przed porannym przebudzeniem może osiągnąć nawet 30–40 minut. Krótki sen pozbawia organizm właśnie tych najdłuższych epizodów, które występują nad ranem.

Różnice między fazą NREM a fazą REM dobrze pokazuje poniższa tabela:

Zaburzenia fazy REM i sposoby na lepszy sen

Niekiedy ten etap snu przebiega nieprawidłowo, co odbija się na zdrowiu psychicznym i fizycznym. Niedobór fazy REM bywa skutkiem spożywania alkoholu przed snem, stosowania niektórych leków, silnego stresu lub obturacyjnego bezdechu sennego.

Badania na zwierzętach wykazały, że całkowite pozbawienie fazy REM może w skrajnych przypadkach doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. U ludzi długotrwały niedobór wiąże się z drażliwością, kłopotami z koncentracją oraz gorszą kontrolą emocji.

Zaburzenia zachowania podczas snu REM

Schorzenie to polega na braku naturalnej atonii mięśniowej. Osoba może gwałtownie poruszać kończynami, mówić lub krzyczeć, odgrywając przykre marzenia senne. Wczesna diagnoza jest istotna, ponieważ to zaburzenie bywa powiązane z innymi problemami neurologicznymi.

Narkolepsja

Narkolepsja to przewlekłe zaburzenie, w którym faza REM pojawia się napadowo również w ciągu dnia. Objawia się silną sennością, nagłymi atakami snu, a czasem też nagłą utratą napięcia mięśniowego pod wpływem emocji.

Paraliż przysenny

Paraliż przysenny to stan, w którym osoba jest świadoma, ale nie może się poruszyć ani mówić. Często towarzyszą mu realistyczne omamy. Zjawisko wynika z przedłużenia atonii mięśniowej na moment zasypiania lub wybudzania.

Jak dbać o zdrową fazę REM?

Na jakość snu REM wpływa kilka codziennych nawyków. Aby zwiększyć szansę na prawidłowy przebieg tego etapu, warto:

• spać regularnie od 7 do 9 godzin na dobę,
• unikać alkoholu i kofeiny na 3–4 godziny przed snem,
• ograniczyć korzystanie z ekranów emitujących światło niebieskie wieczorem,
• dbać o ciemne, ciche i chłodne miejsce do spania,
• utrzymywać stałe godziny zasypiania i wstawania.