Jakie powinno być tętno podczas snu? Normy i znaczenie

U zdrowej osoby dorosłej tętno podczas snu wynosi najczęściej od 40 do 60 uderzeń na minutę, czyli mniej niż tętno spoczynkowe w ciągu dnia. W fazie snu z marzeniami sennymi może jednak chwilowo wzrosnąć nawet do 90 uderzeń na minutę. W artykule wyjaśniamy, jakie wartości są prawidłowe, co wpływa na nocny puls i kiedy trzeba skonsultować się z lekarzem.

Tętno spoczynkowe a tętno nocne – podstawowe różnice

Tętno, nazywane też pulsem, to liczba skurczów serca przypadających na jedną minutę. Każde uderzenie wywołuje falę krwi w tętnicach, którą można wyczuć na nadgarstku lub szyi. Wartość ta zmienia się zależnie od aktywności, emocji, temperatury ciała i pory dnia.

Pomiar wykonany rano po przebudzeniu, w pozycji leżącej i bez wcześniejszego wysiłku określa się jako tętno spoczynkowe. W nocy organizm zwalnia, obniża się ciśnienie krwi i spada liczba oddechów. Serce potrzebuje wtedy mniej uderzeń, aby dostarczyć odpowiednią ilość krwi. Dlatego tętno nocne jest zwykle o 10–20% niższe od dziennego tętna spoczynkowego, chociaż w fazie REM potrafi wyraźnie się podnieść.

Prawidłowe tętno podczas snu u dorosłych i dzieci

U dorosłego człowieka tętno spoczynkowe w ciągu dnia powinno wynosić najczęściej od 60 do 100 uderzeń na minutę. Podczas snu ta wartość naturalnie spada – zwykle do przedziału 40–60 uderzeń na minutę, a w fazie snu głębokiego (NREM 3) może osiągnąć 40–50 uderzeń na minutę. W lżejszych fazach snu tętno wynosi często 50–70 uderzeń na minutę, a w fazie REM, gdy pojawiają się marzenia senne, wzrasta do 60–90 uderzeń na minutę.

U osób bardzo aktywnych fizycznie i zawodników sportów wytrzymałościowych tętno nocne może spaść nawet do 40 uderzeń na minutę lub nieco poniżej tej wartości. Nie jest to powód do niepokoju, jeżeli nie pojawiają się zawroty głowy, omdlenia ani nadmierna senność w ciągu dnia. Natomiast u seniorów średni puls bywa bliższy 60 uderzeń na minutę.

U zdrowego dorosłego tętno podczas snu zwykle mieści się w przedziale 40–60 uderzeń na minutę, a w fazie REM może rosnąć do 60–90 uderzeń na minutę.

Normy tętna spoczynkowego i nocnego różnią się w zależności od wieku. Przedstawiają się następująco:

U dzieci tętno zmienia się wraz z wiekiem i rozmiarem ciała. Im młodsze dziecko, tym wyższy puls. W nocy obniża się zwykle o 10–20%. Pojedynczego pomiaru nie trzeba traktować sztywno – ważniejszy jest powtarzalny trend i samopoczucie dziecka.

Co podnosi tętno w nocy?

Na podwyższone tętno podczas snu wpływa wiele czynników. Część z nich ma związek z codziennymi nawykami, inne z chorobami. Do najczęstszych należą:

• wieczorny stres i napięcie emocjonalne,
• alkohol, nikotyna i nadmiar kofeiny,
• ciężkostrawna kolacja jedzona krótko przed snem,
• odwodnienie, infekcje i gorączka,
• intensywny trening wykonywany późnym wieczorem,
• choroby tarczycy, nadciśnienie tętnicze i bezdech senny.

Stres, emocje i aktywność fizyczna

Wieczorny stres utrzymuje w organizmie wysoki poziom kortyzolu i adrenaliny. To sprawia, że serce bije szybciej również po zaśnięciu. Osoby, które zasypiają z napięciem emocjonalnym, często widzą u siebie krzywą tętna, która długo nie spada.

Intensywny wysiłek fizyczny tuż przed snem również podnosi nocny puls, bo organizm pozostaje pobudzony. Regularny trening w ciągu dnia działa natomiast odwrotnie – wzmacnia serce i w dłuższym czasie obniża tętno spoczynkowe oraz nocne.

Alkohol, kofeina i późne posiłki

Alkohol zaburza fazy snu i pobudza układ współczulny, dlatego po jego spożyciu tętno nocne bywa wyższe. Podobnie działają kofeina i nikotyna. Obfity posiłek zjedzony tuż przed położeniem się do łóżka zmusza organizm do intensywnego trawienia, co podnosi temperaturę ciała i przyspiesza rytm serca.

Choroby i leki

Przyspieszenie nocnego tętna może mieć też podłoże chorobowe. Nadczynność tarczycy, niedokrwistość, infekcje, odwodnienie, zaburzenia lękowe oraz bezdech senny to częste przyczyny szybkiego pulsu. Również niektóre leki, w tym preparaty na astmę, hormony tarczycy i wybrane środki przeciwdepresyjne, mogą utrzymywać tętno na wysokim poziomie.

Jak mierzyć tętno podczas snu?

Do jednorazowego pomiaru tętna wystarczą dwa palce przyłożone do tętnicy promieniowej na nadgarstku lub do tętnicy szyjnej. Wystarczy liczyć uderzenia przez 15 sekund i pomnożyć wynik przez 4. Tego typu metoda sprawdza się w ciągu dnia, ale nie pozwala ocenić nocnych wahań.

Opaski sportowe i ciśnieniomierze

Do obserwacji tętna w czasie snu przydatne są opaski zakładane na nadgarstek oraz smartwatche z funkcją monitorowania pracy serca. Rejestrują one puls przez całą noc i tworzą wykres, na którym widoczne są spadki oraz skoki w kolejnych fazach snu. U osób trenujących sprawdzają się również pasy piersiowe, które mierzą puls i przesyłają dane do zegarka lub telefonu. Ważniejsze od pojedynczego odczytu są zmiany obserwowane w dłuższym okresie.

Ciśnieniomierze nadgarstkowe i ramienne również podają wartość pulsu, ale ich pomiar jest jednorazowy. Pulsoksymetr napalcowy mierzy tętno i saturację krwi, co bywa pomocne przy podejrzeniu bezdechu sennego lub problemów z oddychaniem w nocy.

Polisomnografia

Najpełniejszą metodą oceny nocnej pracy serca jest polisomnografia. Badanie rejestruje jednocześnie czynność serca, fale mózgowe, ruchy gałek ocznych, napięcie mięśni, oddech, poziom tlenu we krwi i chrapanie. Wykonuje się je w pracowni snu, zwykle wtedy, gdy lekarz podejrzewa bezdech senny albo poważne zaburzenia rytmu serca.

Kiedy udać się do lekarza i jak dbać o nocny puls?

Nie każde przyspieszenie nocnego tętna oznacza chorobę. W fazie REM puls naturalnie rośnie, a u osób śniących intensywnie może wynosić nawet 90 uderzeń na minutę. Alarmujące są natomiast częste skoki powyżej 100 uderzeń na minutę, utrzymujący się bardzo niski puls i objawy towarzyszące.

Jeśli kołatanie serca pojawia się często w nocy lub towarzyszą mu zawroty głowy, ból w klatce piersiowej, duszność, pocenie się albo nudności, trzeba pilnie wezwać pomoc medyczną.

Tachykardia i bradykardia

Tętno spoczynkowe powyżej 100 uderzeń na minutę określa się mianem tachykardii. W nocy jako niepokojący traktuje się puls utrzymujący się powyżej 80–90 uderzeń na minutę przez większą część snu. Może on wynikać z przemęczenia, stresu, nadczynności tarczycy, ale też z zaburzeń rytmu serca. W niektórych przypadkach kardiolog włącza beta-blokery, które zwalniają akcję serca.

Z kolei bradykardia to tętno poniżej 60 uderzeń na minutę w spoczynku. Podczas snu wartość spada nawet do 40–50 uderzeń na minutę i u zdrowych osób jest to normalne. Konsultacja kardiologiczna bywa potrzebna, gdy puls nocny regularnie schodzi poniżej 35 uderzeń na minutę albo pojawiają się zawroty głowy, omdlenia czy duszność.

Objawy alarmowe u dzieci

U dzieci tętno zmienia się szybciej niż u dorosłych. Pojedynczy wysoki pomiar nie zawsze świadczy o chorobie. Pilnej oceny medycznej wymaga natomiast puls powyżej 200 uderzeń na minutę u niemowląt lub powyżej 180 uderzeń na minutę u starszych dzieci, zwłaszcza gdy towarzyszą mu duszność, bladość, omdlenie lub uczucie kołatania serca.

Codzienne nawyki wspierające prawidłowe tętno

Wiele czynników podnoszących nocny puls można ograniczyć przez codzienne wybory. Warto wprowadzić następujące zasady:

• kłaść się spać i wstawać o stałych porach,
• jeść kolację nie później niż 2–3 godziny przed snem,
• unikać alkoholu, kofeiny i papierosów wieczorem,
• pić odpowiednią ilość wody w ciągu dnia,
• wietrzyć sypialnię i utrzymywać temperaturę 18–20°C,
• stosować techniki oddechowe lub relaksacyjne przed snem.

Regularny ruch o umiarkowanej intensywności, jak nordic walking, pływanie czy jazda na rowerze, obniża tętno spoczynkowe i nocne. Natomiast wieczorny trening lepiej zaplanować co najmniej 1–2 godziny przed snem, aby organizm zdążył się wyciszyć. Pomocne bywają także napary z melisy, waleriany lub głogu, chociaż nie zastępują one leczenia.

W chwilach nocnego kołatania serca można wypróbować proste oddychanie: wdech przez 5 sekund i wydech przez 5 sekund, co daje sześć oddechów na minutę. Spowolnienie oddechu pomaga obniżyć tętno i szybciej wrócić do stanu relaksu.